Φειδίας - Fidias

 

Φειδίας

   Φειδίας (5ος αι. π.Χ.).   Διάσημος Αθηναίος γλύπτης, γιος του Χαρμίδη και στενός συγγενής του ζωγράφου Πάναινου. .  .  .

Γεννήθηκε γύρω στο 480 π.Χ. 

Ασχολήθηκε στην αρχή με τη ζωγραφική, αργότερα με την πλαστική με δάσκαλο τον Ηγία και –κατά την παράδοση– με τον Αγελάδα. Στα χρόνια που χτιζόταν ο Παρθενώνας (447-438 π.Χ.) ορίστηκε από τον Περικλή «επίσκοπος» (που σημαίνει καλλιτεχνικός επόπτης) των εργασιών στο ναό, ενώ συγχρόνως φιλοτεχνούσε το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς. Πολιτικοί αντίπαλοι, όμως, του φίλου του Περικλή τον κατηγόρησαν πρώτα για υπεξαίρεση μέρους από το χρυσάφι που προοριζόταν για το χιτώνα του αγάλματος της θεάς και ύστερα για ασέβεια, επειδή στην ανάγλυφη αμαζονομαχία που υπήρχε στην εξωτερική όψη της ασπίδας της Αθηνάς τόλμησε να συμπεριλάβει και τα πορτρέτα του Περικλή και του εαυτού του. 

Φυλακίστηκε με τη δεύτερη κατηγορία, αλλά φαίνεται ότι μάλλον το 432 π.Χ. απέδρασε και κατέφυγε στην Ολυμπία, όπου ανέλαβε την κατασκευή του χρυσελεφάντινου αγάλματος του ναού του Δία.

Οι γερμανικές αρχαιολογικές ανασκαφές εντόπισαν το εργαστήριό του στο χώρο της Άλτης, όπου ήρθαν στο φως κομμάτια από τις πήλινες μήτρες που χρησιμοποίησε ο Φειδίας για την κατασκευή του χρυσού χιτώνα του Δία, καθώς και το πήλινο ποτήρι του μεγάλου γλύπτη με την επιγραφή ΦΕΙΔΙΟ ΕΙΜΙ (= είμαι του Φειδία). Ο Φειδίας φαίνεται ότι παρέμεινε στην Ηλεία ως το τέλος της ζωής του.

Ο πιο επιγραμματικός χαρακτηρισμός του έργου του Φειδία οφείλεται στον Πλούταρχο που του αποδίδει «μέγεθος» (μεγαλείο, επιβολή) και «κάλλος» (ιδανική ομορφιά). Αυτό το διαπιστώνουμε έμμεσα σήμερα, μολονότι βέβαια δε διαθέτουμε κανένα βεβαιωμένο πρωτότυπο έργο του Φειδία, ο οποίος δούλεψε με την ίδια δεξιοτεχνία το ξύλο, το ελεφαντόδοντο, το χρυσάφι, το χαλκό και το μάρμαρο. Το έργο του «λιθουργού σοφού» (Αριστοτέλης) το πλησιάζουμε συχνά μόνο με την παράδοση, κάποτε με τα λιγότερο ή περισσότερο πιστά ρωμαϊκά αντίγραφά του και κυρίως μέσω των γλυπτών του Παρθενώνα (μετόπες, ζωφόρος, εναέτια), ορισμένα από τα οποία πρέπει να τα αποδώσουμε όχι μόνο ως σύνθεση, αλλά και ως εκτέλεση στο Φειδία.

Από τα έργα του Φειδία πριν τον Παρθενώνα το επίχρυσο ακρόλιθο ξόανο της Αρείας Αθηνάς των Πλαταιών το γνωρίζουμε μόνο από την παράδοση (Παυσανίας IX, 4, 1). Από τους δεκαέξι χάλκινους ανδριάντες που στήθηκαν ως ανάθημα στους Δελφούς από τη δεκάτη της μάχης του Μαραθώνα, αναγνωρίζουμε σε μαρμάρινα ρωμαϊκά αντίγραφα (Ρώμη, Σερσέλ Αλγερίας κ.ά.) μόνο τον Απόλλωνα. Σε ρωμαϊκά πάλι αντίγραφα (Κάσελ Γερμανίας κ.ά.) οφείλουμε τη γνωριμία μας με τον Παρνόπιο Απόλλωνα του Φειδία, που ήταν τοποθετημένος στην αθηναϊκή ακρόπολη, καθώς και με τη Λημνία Αθηνά (Δρέσδη, Μπολόνια), ανάθημα στην ακρόπολη της Αθήνας των Αθηναίων κληρούχων της Λήμνου.

Κάποια ιδέα της Μεγάλης Χάλκινης Αθηνάς (γνωστής ως Προμάχου), που ήταν τοποθετημένη κοντά στο Ερεχθείο, παίρνουμε από μεταγενέστερα αντίγραφα. Το ύψος της ξεπερνούσε τα 15 μ., η αιχμή της λόγχης της φαινόταν από το Σούνιο. Την Αθηνά Παρθένο, που βρισκόταν στημένη στο σηκό του Παρθενώνα, την προσεγγίζουμε επίσης από αντίγραφα (π.χ. του Βαρβακείου, στο Εθνικό Μουσείο Αθηνών) και με πολλές μεταπλάσεις (δακτυλιόλιθος Ασπασίου κ.ά.). Το ύψος της, με το βάθρο, ήταν 12 μ., το βάρος του χρυσού χιτώνα της 44 τάλαντα (1.152 κιλά). Σώζονται πολλά αντίγραφα της αμαζονομαχίας που παριστανόταν στην ασπίδα της. Ο Ολύμπιος Δίας του Φειδία που εντυπωσίαζε με την επιβολή του («Ή ο θεός κατέβηκε στη γη για να σου δείξει τη μορφή του, ή εσύ Φειδία, ανέβηκες στον ουρανό για να τον δεις», Φίλιππος ο Θεσσαλονικέας) θα πρέπει, αν και ένθρονος, να ξεπερνούσε τα 15 μ. ύψος. Ρωμαϊκά αυτοκρατορικά νομίσματα μας προσφέρουν μια ιδέα του σχήματος και της επιβολής του. 

  Οι αρχαιολόγοι Λάγκλοτς και Μπούσορ αναγνωρίζουν τμήματα των αρχιτεκτονικών γλυπτών του Παρθενώνα (μια μετόπη από την Κενταυρομαχία της νότιας πλευράς, τον «ιπποδαμαστή» της δυτικής πλευράς της ζωφόρου), που θα πρέπει να φιλοτεχνήθηκαν από τον ίδιο το Φειδία. Τέλος, από τα γνωστότερα μεταπαρθενώνια έργα του Φειδία είναι η αμαζόνα του διαγωνισμού του ιερατείου της Εφέσου, που, αν και δε βραβεύτηκε, εντούτοις επαινέθηκε στην αρχαιότητα για το μειδίαμά της (Λουκιανός).   Αντίγραφό της βρίσκεται στη Ρώμη.

Ο Φειδίας θαυμάστηκε όσο κανείς άλλος καλλιτέχνης. 

Το έργο του, σταθμός και ορόσημο στην ιστορία της τέχνης, επηρέασε γενιές επώνυμων και ανώνυμων καλλιτεχνών. Η ισορροπία στη φόρμα των μορφών του, ο συγκρατημένος ρεαλισμός, αλλά και η ιδανική ομορφιά τους, η εσωτερική κίνησή τους, η αβίαστη τοποθέτησή τους μέσα στον άβολο συχνά χώρο που τους περιβάλλει, μαρτυρούν αδιάψευστα το μέγεθος του ταλέντου του.

Επιμέλεια Άρθρου : Γεώργιος Λυμπερόπουλος

αναζήτηση :  #fidias, #feidias, #φειδίας, #feid;ias, #Phidias, #Fidia, #Fidiy,